Hiperaktif Çocuklarla İletişimde Yapılan Yaygın Hatalar

Hiperaktif bir çocukla iletişim kurmak, ebeveynler için sabır ve anlayış gerektiren bir süreçtir. Ancak farkında olmadan yapılan bazı hatalar, iletişimi daha da zorlaştırabilir. Peki bu hatalar nelerdir ve doğru iletişim nasıl kurulmalıdır? Bu yazımızda, DEHB'li çocuklarla iletişimde sık yapılan hataları, uzman kurumların ve akademik araştırmaların rehberliğinde ele alıyoruz.

Bu yazımızda, DEHB'li çocuklarla iletişimde sık yapılan hataları, uzman kurumların ve akademik araştırmaların rehberliğinde ele alıyoruz.

1. Uzun ve Karmaşık Cümleler Kullanmak

Hata: "Odana git, önce oyuncaklarını topla, sonra kitaplarını rafa diz ve ardından ödevini yap" gibi birden fazla talimat içeren uzun cümleler kurmak.

Neden Hatalı? DEHB'li çocuklar, özellikle çalışma belleği (işleyen bellek) konusunda zorluk yaşarlar . Birden fazla yönergeyi aynı anda işlemekte ve akılda tutmakta güçlük çekerler .

Doğrusu: Kısa, net ve tek bir talimat verin. Örneğin: "Lütfen oyuncaklarını kutuya koy." Çocuk bunu tamamladıktan sonra sıradaki talimatı verin . NHS uzmanları, talimatların en fazla 5 kelimeden oluşmasını önermektedir .

2. Göz Teması Kurmadan Konuşmak

Hata: Çocuk başka bir şeyle meşgulken veya arkası dönükken ona seslenmek ve talimat vermek.

Neden Hatalı? Dikkat dağınıklığı yaşayan çocuklar, çevresel uyaranlara kolayca odaklanabilir ve söylenenleri kaçırabilirler . Konuşulanları duysalar bile işlemekte zorlanabilirler.

Doğrusu: Çocuğun adını söyleyerek önce dikkatini size yöneltmesini sağlayın. Göz teması kurana kadar bekleyin ve ardından konuşmaya başlayın . Bu basit adım, mesajın iletilme olasılığını önemli ölçüde artırır.

3. Olumsuz Etiketler ve Eleştiriler Kullanmak

Hata: "Ne kadar dikkatsizsin!", "Hiç dinlemiyorsun!", "Yine başladın!" gibi etiketleyici ve eleştirel ifadeler kullanmak.

Neden Hatalı? Bu tür ifadeler çocuğun özgüvenini zedeler ve iletişimi kapatır. Çocuk davranışını değiştirmek için ne yapması gerektiğini öğrenmez, sadece "kötü" olduğunu hisseder . Araştırmalar, DEHB'li çocukların olumsuz etiketlenmeye karşı daha hassas olabileceğini ve bunun sosyal ilişkilerini olumsuz etkileyebileceğini göstermektedir .

Doğrusu: Ne yapması gerektiğini net bir şekilde söyleyin ve çabasını övün. "Şu an odaklanmakta zorlanıyorsun, hadi birlikte dikkatimizi toplayalım." veya "Söylediklerimi dinlemeye çalıştığını görüyorum, teşekkür ederim." gibi yapıcı cümleler kullanın .

4. Sözünü Kesmeye Sert Tepki Vermek

Hata: Çocuk sözünüzü kestiğinde veya konuşmaya dâhil olmaya çalıştığında "Dur, konuşma!" veya "Bak ne kadar terbiyesizsin!" gibi tepkiler vermek.

Neden Hatalı? DEHB'li çocuklar dürtüsel olabilir ve söz kesme davranışı çoğu zaman kötü niyetten değil, heyecandan veya düşüncelerini unutmaktan korkmaktan kaynaklanır . Sert tepkiler çocuğun iletişim kurma isteğini azaltır.

Doğrusu: Nazikçe hatırlatın: "Sözümü bitirmeme izin ver, sonra seni dinleyeceğim." veya "Düşünceni duymak istiyorum ama sırasını bekleyelim." gibi cümlelerle sosyal kuralları öğretin .

5. İletişim Zorluklarını Göz Ardı Etmek

Hata: Çocuğun konuşma sırasında konudan sapmasını, alakasız cümleler kurmasını veya anlatım bozukluklarını "dikkatsizlik" olarak görüp geçiştirmek.

Neden Hatalı? Yapılan araştırmalar, DEHB'li çocukların konuşma sırasında daha fazla dilbilgisi hatası yaptığını, kelime tekrarları yaşadığını ve konudan sapma eğiliminde olduğunu göstermektedir . Bu durum, sadece dikkat sorunundan değil, aynı zamanda altta yatan dil becerilerindeki zorluklardan da kaynaklanabilir. Çalışmalar, DEHB'li çocukların %35-50'sinin eşlik eden dil bozukluğu yaşadığını göstermektedir .

Doğrusu: Çocuğunuzun konuşma becerilerini gözlemleyin ve gerektiğinde bir dil ve konuşma terapistine danışın. Konuşma sırasında konudan saptığında nazikçe geri yönlendirin: "Bu çok ilginç ama şu an ... hakkında konuşuyorduk." .

6. Yetersiz Yapılandırılmış Ortamlar Yaratmak

Hata: Çocuğu, dikkatini toplamasını zorlaştıran, başıboş ve uyarıcı ortamlarda konuşmaya veya talimat vermeye çalışmak.

Neden Hatalı? DEHB'li çocuklar, dikkat dağıtıcı unsurları filtrelemede zorlanır . Gürültülü, kalabalık veya görsel olarak yoğun ortamlar, odaklanmalarını neredeyse imkânsız hale getirir.

Doğrusu: Önemli konuşmaları sessiz, sakin bir ortamda yapın. Çalışma veya iletişim alanını dikkat dağıtıcılardan arındırın . NHS uzmanları, arkadaş buluşmalarını kısa tutmayı, yapılandırılmış aktiviteler planlamayı ve çocuğun yorgun veya aç olmadığı zamanları tercih etmeyi önermektedir .

7. Aşırı Düzeltme ve Müdahale Etmek

Hata: Çocuğun her konuşma hatasını, her dikkat dağınıklığını anında düzeltmeye çalışmak.

Neden Hatalı? Sürekli düzeltmeler, çocuğun iletişim kurma hevesini kırar ve kaygıyı artırır. Ayrıca çocuk, olumlu davranışlara odaklanma fırsatını kaçırır.

Doğrusu: Önemli konulara odaklanın ve küçük hataları görmezden gelin. Olumlu davranışları hemen ödüllendirin. Araştırmalar, olumlu pekiştirmenin uzun vadede davranış değişikliğinde en etkili yöntem olduğunu göstermektedir .

Bu Süreçte Duyudil Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi Size Nasıl Yardımcı Olur?

İletişim zorlukları, DEHB'li çocukların sosyal ilişkilerini ve akademik hayatını önemli ölçüde etkileyebilir . Duyudil Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi (duyudil.com.tr) bu noktada size şu şekilde rehberlik edebilir:

• Dil ve Konuşma Terapisi: DEHB'li çocuklarda sıklıkla görülen dilbilgisi, anlatım ve pragmatik dil zorluklarına yönelik bireyselleştirilmiş terapi programları sunar .

• Sosyal Beceri Eğitimi: Söz kesme, sıra bekleme ve uygun iletişim kurma becerilerini geliştirmeye yönelik grup çalışmaları düzenler.

• Aile Danışmanlığı: Evde doğru iletişim stratejilerini uygulamanız için size rehberlik eder ve süreci kolaylaştırır.

Unutmayın, doğru iletişim stratejileri ve uzman desteğiyle hiperaktif çocuğunuzun potansiyelini en üst düzeye çıkarabilirsiniz.

Kaynakça

• Samniya, H., Taylor, S., Tatsuki, M. O., & Tripp, G. (2025). The Conversations of Children with ADHD: Structural and Pragmatic Language Use in Children with and without ADHD. Journal of Attention Disorders, 29(10), 864-878. 

• NHS Humber. (2024). ADHD & Friendships - Children's ADHD Intervention Team. 

• Jepsen, I. B., Brynskov, C., Thomsen, P. H., Rask, C. U., & Lambek, R. (2025). The association between attention-deficit/hyperactivity disorder and narrative language: What is the role of executive function? JCPP Advances, 5(4), e70007. 

• Witherslack Group. (2024). Supporting Children With ADHD With Their Communication. 

• Medical News Today. (2023). ADHD social skills: How ADHD can affect social interaction. 

• NIH/PMC. (2023). Use of Children's Communication Checklist-2 to identify Communication Problems in Kannada Speaking Preschool Children with Attention Deficit Hyperactivity Disorder: A Preliminary Study. 

• NESCA. (t.y.). Social Functioning and ADHD. 

• NHS Humber. (2024). Support at Home - Children's ADHD Intervention Team. 

Uyarı: Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve profesyonel tıbbi veya eğitsel tavsiye yerine geçmez. Çocuğunuzun iletişim ve davranışlarıyla ilgili endişeleriniz varsa mutlaka bir çocuk psikiyatristine, gelişim uzmanına veya dil ve konuşma terapistine başvurun. Bu süreçte Duyudil Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi'nin uzman ekibinden randevu alarak güvenilir bir başlangıç yapabilirsiniz.