Dikkat Eksikliği ile Hiperaktivite Aynı Şey mi?

Hayır, dikkat eksikliği ve hiperaktivite aynı şey değildir. Ancak bu iki durum, sıklıkla birlikte görülen ve Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) çatısı altında değerlendirilen farklı belirti gruplarıdır. DEHB, tek tip bir durum değildir. Çocuğunuzda sadece dikkat dağınıklığı, sadece aşırı hareketlilik veya her ikisi birden görülebilir. Bu nedenle, Amerikan Psikiyatri Birliği'nin Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı'nda (DSM-5) üç farklı görünüm (tip) tanımlanmıştır:

Çocuğunuzda sadece dikkat dağınıklığı, sadece aşırı hareketlilik veya her ikisi birden görülebilir.

1. Dikkat Eksikliğinin Önde Olduğu Tip: Bu tipte çocuğun temel zorluğu odaklanma, organize olma ve bir işi bitirme ile ilgilidir. Huzursuzluk veya dürtüsellik belirgin değildir.

2. Hiperaktivite/Dürtüselliğin Önde Olduğu Tip: Bu tipte çocuğun temel zorluğu yerinde duramama, sürekli hareket etme, söz kesme veya sonuçlarını düşünmeden hareket etmedir. Dikkat dağınıklığı daha az belirgindir.

3. Birleşik Tip: Bu en yaygın görülen tiptir ve çocuk hem dikkat eksikliği hem de hiperaktivite/dürtüsellik belirtilerini yoğun olarak gösterir.

Peki Bu İki Durumu Birbirinden Ayıran Nedir?

Aradaki farkı daha iyi anlamak için şu tabloyu inceleyelim:

Özellik	Dikkat Eksikliği	Hiperaktivite/ Dürtüsellik
Temel Zorluk	Odaklanma, sürdürme ve organize etme güçlüğü	Yerinde duramama, aşırı hareketlilik ve düşünmeden hareket etme
Okulda	Ders dinlemede, ödev yapmada ve talimatları takip etmede zorlanır. Hayal kurar.	Yerinde duramaz, sık sık ayağa kalkar, sözleri ve etkinlikleri böler.
Sosyal Hayatta	Dikkatsizce yapılan hatalar, sohbeti takip edememe nedeniyle zorlanabilir.	Başkalarının sözünü kesme, oyunda sıra bekleyememe nedeniyle arkadaşlık kurmakta zorlanabilir.
Erken Dönem Farkı	Genellikle okul çağında daha belirgin hale gelir. Kız çocuklarda daha yaygın olabilir.	Daha erken yaşlarda, genellikle okul öncesi dönemde fark edilir. Erkek çocuklarda daha yaygındır.

Uzman Değerlendirmesi Neden Önemlidir?

Bu farklar çok önemlidir çünkü çocuğun ihtiyacı olan destek, bu alt tipe göre değişebilir. Yapılan araştırmalar, dikkat eksikliğinin önde olduğu alt tipe sahip çocukların, hiperaktivite/dürtüselliğin önde olduğu alt tipe göre farklı zorluklara sahip olabileceğini göstermektedir. Örneğin, dikkat eksikliği olan çocuklar daha çok kaygı yaşayabilirken, hiperaktif çocuklar davranım sorunları açısından daha yüksek risk taşıyabilir.

T.C. Sağlık Bakanlığı'nın rehberlerine göre, DEHB tanısı ancak bir çocuk ve ergen psikiyatristi veya çocuk nörolojisi uzmanı tarafından, çocuğun gelişim öyküsü, okul ve ev ortamındaki davranışları ve özel testlerle konulabilir. Doğru tanı, çocuğun ihtiyacı olan eğitim ve terapi desteğinin belirlenmesinde hayati öneme sahiptir.

Bu Süreçte DuyuDil Rehabilitasyon Okulu Size Nasıl Yardımcı Olur?

Çocuğunuzun dikkat, odaklanma veya aşırı hareketlilik ile ilgili zorlukları varsa, doğru uzmanlara başvurmak çok önemlidir. DuyuDil Rehabilitasyon Okulu (duyudil.com.tr) bu noktada size şu şekilde rehberlik edebilir:

• Uzman Kadro ile Değerlendirme: DuyuDil'in deneyimli psikologları, özel eğitim uzmanları ve ergoterapistleri, çocuğunuzun dikkat, dürtü kontrolü ve davranış kalıplarını kapsamlı bir şekilde değerlendirir.

• Bireyselleştirilmiş Eğitim Programları: Her çocuğun ihtiyacı farklıdır. DuyuDil, değerlendirme sonuçlarına göre çocuğunuza özel, kanıta dayalı bir eğitim ve terapi programı hazırlar. Amaç, dikkat süresini uzatmak, dürtü kontrolünü güçlendirmek ve akademik/sosyal becerileri desteklemektir.

• Aile Danışmanlığı: DuyuDil, sadece çocukla değil, sizinle de çalışır. Evde uygulayabileceğiniz stratejiler, davranış yönetimi teknikleri ve günlük rutinler konusunda size rehberlik eder.

Kaynakça

• American Psychiatric Association (APA). (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5) (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.

• T.C. Sağlık Bakanlığı. (2023). Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Tanı ve Tedavi Rehberi. Ankara: Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Yayınları.

Uyarı: Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve profesyonel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Çocuğunuzun dikkat ve davranışlarıyla ilgili endişeleriniz varsa mutlaka bir çocuk psikiyatristine veya çocuk nörolojisi uzmanına başvurun. Bu süreçte DuyuDil Rehabilitasyon Okulu'nun uzman ekibinden randevu alarak güvenilir bir başlangıç yapabilirsiniz.